Public History of difficult Pasts
Van 7 tot 11 september 2026 vond in Lissabon de 8ste conferentie plaats van de Internationale Federatie voor Publieksgeschiedenis (IFPH_Final_Programme.pdf). Sinds de publieksgeschiedenis zich meer en meer ontwikkelde en professioneler werd, besteedde ze meer aandacht aan de valorisatie van ‘het moeilijke verleden’, net het thema van deze bijeenkomst. Maar iedereen is er zich wel bewust van hoezeer de recente context is verslechterd door de vele aanvallen op en standpunten tegen historische bijdragen en de verdediging van de democratische waarden. De conferentie van Lissabon onderstreepte bijgevolg de noodzaak van een kritisch engagement , een principe dat de professionals van de publieksgeschiedenis hoog in het vaandel dragen. In veel landen heerst er immers censuur, wordt stilzwijgen opgelegd, worden historische feiten ontkend of worden bepaalde standpunten gemarginaliseerd.
Een diverse aanpak
Tijdens de conferentie konden een vijftigtal panels debatteren over heel uiteenlopende thema’s, zoals de plaats van het verleden in de publieke ruimte, de voorstelling van moeilijke periodes uit het verleden in een museale context, de impact van artificiële intelligentie en digitale ontwikkelingen op de historische praktijk of de plaats van videospelletjes en gemarginaliseerde verhalen, bij voorbeeld het misbruik van kinderen of dakloosheid. Uiteraard ging het ook over meer klassieke onderwerpen, zoals de geschiedenis van plaatsen waar geweld werd gepleegd, de kolonisering en de slavernij en de dekolonisering in al haar aspecten. Op de conferentie konden ook nieuwe publicaties over publieksgeschiedenis in de kijker worden gezet, meer bepaald het werk gecoördineerd door Thomas Cauvin (Centre for Contemporary and Digital History, Luxembourg) en Joanna Wojdon (Universiteit van Wrocław) over de lange geschiedenis van de praktijk van de publieksgeschiedenis in Europa. Dit boek is online raadpleegbaar (The Long History of Public History in Europe). Tevens werden nieuwe, lopende projecten voorgesteld over de uitdagingen voor de publieksgeschiedenis: de koloniale erfenis in de publiek ruimte in België, Italië en Portugal of de geschiedenis van de diaspora. Publieksgeschiedenis wordt meer transversaal en transnationaal aangepakt, gedragen door historici uit landen uit Europa, Noord- en Latijns-Amerika, Afrika, Azië en Oceanië, maar altijd geworteld in de lokale en participatieve praktijk.
Het project Conciliare
Op de conferentie konden we ook het project Conciliare voorstellen waaraan het CegeSoma/Rijksarchief meewerkt, en dat nu in de laatste fase zit, want het loopt af in maart 2027. We hebben deze gelegenheid aangegrepen om één van de hoofdlijnen van dit project over de koloniale erfenis in de publiek ruimte in België, Italië en Portugal toe te lichten. Het project omvat meer dan een inventarisatie. Het focust ook op diepgaande gevalsstudies in de verschillende onderzochte ruimtes en gaat in op de pogingen tot co-creatie met het middenveld. Deze benadering die voortbouwt op de praktijk van de publieksgeschiedenis, kan één van de mogelijke antwoorden bieden op de vraag over ‘het moeilijke verleden’.